ग्राहक राजा म्हणे! पण वणीतील बाजारपेठेत मात्र वेगळेच चित्र

वणी :

          शहरात ग्राहकांचे हक्क कागदावर सुरक्षित असले, तरी प्रत्यक्ष बाजारपेठेत ते दररोज पायदळी तुडवले जात आहेत. हे काही अपवादात्मक प्रकार नाहीत, तर वणीकरांना रोज अनुभवास येणारे वास्तव आहे—ज्याबाबत सगळे जाणतात, पण उघडपणे बोलायला कुणी धजावत नाही. ही एखाद्या व्यक्तीची तक्रार नसून, वणी शहरातील सामान्य ग्राहकांची सामूहिक ओरड आहे.

      शहरातील अनेक किराणा व भाजीपाला दुकानांमध्ये आजही बिल न देणे, वजनात तफावत ठेवणे, दरफलक न लावणे हे सर्रास दिसते. ग्राहकाने विचारणा केली, तर “इथे असेच चालते” अशी उडवाउडवीची उत्तरे दिली जातात. हा ग्राहकाच्या माहितीच्या आणि निवडीच्या हक्काचा उघड उल्लंघन नाही तर काय?

इलेक्ट्रॉनिक्स व मोबाईल दुकानांमध्ये हमी (वॉरंटी) स्पष्ट न सांगणे, जुना किंवा डिस्प्ले पीस नवीन म्हणून विकणे, दुरुस्तीसाठी टाळाटाळ करणे—या तक्रारी नवनवीन नाहीत. अनेक ग्राहकांनी अनुभवले आहे की पैसे घेतल्यानंतर दुकानदाराची जबाबदारी संपते आणि ग्राहकाचा संघर्ष सुरू होतो. हीच बाब अनेक वणीकरांच्या संतापाची ठिणगी ठरत आहे.

      खासगी दवाखाने व रुग्णालयांमधील परिस्थितीही वेगळी नाही. तपासण्यांची गरज न समजावता जादा तपासण्या, औषधांचे वाढीव दर, स्पष्ट बिल न देणे—हे सगळे ग्राहकांच्या सुरक्षिततेच्या हक्कावर घाला घालणारे प्रकार आहेत. उपचार हा सेवा आहे की व्यापार, असा प्रश्न आज वणीतील नागरिक खुलेआम विचारू लागले आहेत.

         ऑनलाईन खरेदीच्या बाबतीत वणी शहरही अपवाद नाही. उशिरा डिलिव्हरी, वेगळा माल मिळणे, रिटर्न प्रक्रियेत अडथळे, हेल्पलाईनकडून समाधानकारक उत्तर न मिळणे—हे अनुभव अनेकांनी घेतले आहेत. पण तक्रार कुणाकडे करायची, हेच ग्राहकांना माहीत नसते. या गोंधळाचा फायदा घेऊन ग्राहकांना गप्प बसवले जाते, अशी भावना नागरिक व्यक्त करत आहेत.

      या सगळ्यात सर्वात गंभीर बाब म्हणजे कारवाईचा अभाव. बाजारात तपासणी मोहिमा क्वचितच दिसतात. ग्राहक संरक्षण समित्या आहेत, पण सामान्य नागरिकांपर्यंत त्यांचा थेट संपर्क पोहोचत नाही. तक्रार केली तरी निकाल लागेपर्यंत ग्राहक थकतो—आणि व्यापारी निर्धास्त राहतो. यामुळे “कायदा आमच्यासाठी नाही” अशी निराशा वणीकरांमध्ये वाढत आहे.

      याला केवळ व्यापारीच जबाबदार नाहीत; ग्राहकांचीही गप्प बसण्याची सवय याला कारणीभूत आहे. बिल न मागणे, अन्याय सहन करणे, “विवाद नको” म्हणून मागे हटणे—ही मानसिकता बदलल्याशिवाय चित्र बदलणार नाही.

       वणी शहरात ग्राहकांनी आणि प्रशासनाने आता आरसा पाहण्याची वेळ आली आहे. कठोर तपासणी, त्वरित कारवाई आणि व्यापक जनजागृती झाली नाही, तर ग्राहक संरक्षण कायदे फक्त पोस्टरवरच राहतील. अन्यथा वणीतील ग्राहक हा राजा नव्हे, तर कायमचा सहनशील बळी ठरेल. ही भीती नाही, तर वणी शहरातील लोकांची ठाम ओरड आहे.

ग्राहकांनी काय करावे ?

• कोणतीही वस्तू किंवा सेवा घेताना पक्के बिल आवर्जून घ्यावे.

• दरफलक, वजन, हमी व परताव्याच्या अटी स्पष्टपणे तपासाव्यात.

• निकृष्ट माल, चुकीची सेवा किंवा जादा आकारणी झाली तर ताबडतोब तक्रार करावी.

• ऑनलाईन व्यवहारात स्क्रीनशॉट, ई-मेल व पेमेंटचा पुरावा जपून ठेवावा.

• राष्ट्रीय ग्राहक हेल्पलाईन – 1915 किंवा consumerhelpline.gov.in वर तक्रार नोंदवावी.

• “विवाद नको” म्हणून अन्याय सहन करू नये—गप्प बसणे म्हणजे फसवणुकीला मूकसंमती.